drukuj
Rajmund Mydel
Kraków 2007, ISBN 978-83-89823-84-7, c: 36,90 zł, 5,00 zł
Japonia położona na wschodnich peryferiach Azji, tworzy z geograficznego punktu widzenia archipelag niemal 7 tysięcy wysp i wysepek, charakteryzujących się ogromną różnorodnością i złożonością środowiska przyrodniczego. Pomimo bardzo wysokiego poziomu rozwoju cywilizacyjnego, warunki przyrodnicze w wyjątkowo silnym stopniu oddziaływują na różne dziedziny życia społeczno-ekonomicznego tego drugiego na świecie mocarstwa gospodarczeŞgo. Z drugiej strony, za sprawą tego rozwoju powszechnie notuje się w Japonii różnorodne formy zaburzenia i przekształcenia środowiska przyrodniczego, nierzadko o bardzo tragicznych następstwach dla gospodarującego człowieka.
Mając na uwadze różnorodność środowiska przyrodniczego, w pierwszym rzędzie podkreślić należy wyspiarski charakter kraju. Jego zasadniczy trzon tworzą wyspy Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku i Okinawa, omywane wodami Oceanu Spokojnego, Morza Japońskiego, Wewnętrznego Morza Japońskiego (Setonaikai). Znaczna jest rozciągłość przestrzenna archipelagu Wysp JapońŞskich, sięgająca około 3500 km na kierunku NE-SW.
Owa ogromna rozciągłość południkowa Wysp Japońskich oraz położenie w strefie buforowej pomiędzy kontynentalną częścią Azji (od zachodu), a rozległą przestrzenią wód Oceanu Spokojnego (od wschodu), determinuje znaczną różnorodność warunków klimatycznych. Charakterystyczne są tu bowiem cztery pory roku i dwa sezony deszczowe, a na początku jesieni niszczycielskie
tajfuny. Istotne znaczenie i silny wpływ na kształtowanie nie tylko warunków klimatycznych archipelagu Wysp Japońskich, znajdującego się w strefie oddziaływania monsunu letniego i zimowego, mają również prądy morskie. Kluczowa rola przypada tutaj ciepłemu prądowi Kuroshio (Prąd Japoński - od strony Pacyfiku) i ciepłemu prądowi Cuszimskiemu (od strony Morza Japońskiego), przy silnym oddziaływaniu wód chłodnego prądu Oyashio w strefie północno-wschodnich wybrzeży Hokkaido oraz Honsiu.
Niemniej znamiennym elementem środowiska przyrodniczego Japonii jest bardzo wysoki stopień górzystości, a co za tym idzie, zróżnicowanie rzeźby i lesistości. Świadectwem tego stanu jest fakt, że aż 75,5% ogólnej powierzchni kraju zajmują obszary górskie (wypełniające zasadniczo wewnętrzne partie wysp), natomiast udział lasów osiąga wartość 66,5%. W tym ostatnim przypadku znamienna jest okoliczność, iż niemal 45,0% ogólnego areału terenów leśnych stanowią lasy zasadzone przez człowieka. Ten ostatni fakt uznać należy jednocześnie za jeden z najbardziej spektakularnych dowodów troski i dbałości Japończyków o zachowanie równowagi pomiędzy środowiskiem przyrodniczym a intensywną działalnością gospodarczą.
Do zespołu charakterystycznych oraz niezmiernie ważnych elementów środowiska przyrodniczego, zaliczyć należy wyjątkowo silną aktywność sejsmiczną oraz wulkaniczną, i to zarówno w lądowych jak i podmorskich (szelfowych) partiach archipelagu Wysp Japońskich. Najbardziej istotna w zakresie różnego rodzaju ograniczeń czy wręcz bezpośredniego zagrożenia dla życia ludności i gospodarczej działalności Japończyków jest aktywność sejsmiczna, która mimo ogromnego postępu technologicznego w dziedzinie budownictwa czy prognozowania trzęsień ziemi, średnio co kilka lat znaczona jest tragicznymi w skutkach następstwami (w tym licznymi ofiarami śmiertelnymi). Powszechność występowania epicentrów trzęsień ziemi pod dnem mórz i Oceanu Spokojnego jest także przyczyną niszczycielskiej działalności fal tsunami, atakujących głównie wschodnie i północno-wschodnie wybrzeża Japonii. Nie mniej znacząca w aspekcie przyrodniczym i gospodarczym jest aktywność wulkaniczna. Jej świadectwem jest obecność niemal 200 wulkanów, z których około 80 to wulkany czynne, w tym drzemiące. Do tych ostatnich należy najsłynniejszy wulkan Japonii, czyli Fujisan (Fudżi). Jego regularny, stożkowaty kształt uznawany jest za jeden z symboli kraju, a wierzchołek, wznoszący się na wysokości 3 776 m n.p.m. wyznacza jednocześnie najwyżej połoŞżony punkt archipelagu Wysp Japońskich. W efekcie wulkanicznej działalności w obrębie oceanicznego grzbietu o nazwie Shitito-Iozima, biegnącego mniej więcej wzdłuż 140 południka, swoją obecność zaznacza także rozległy archipelag wulkanicznych wysp Nanposhoto (Wyspy Południowe).
Spis treści
Wprowadzenie 7
Zasady wymowy japońskiej 13
Rozdział 1
Obszar, położenie geograficzne Japonii oraz jego związek z nazwą i historią kraju 15
Rozdział 2
Rzeźba, aktywność sejsmiczna i wulkaniczna 29
Rozdział 3
Warunki klimatyczne 51
Rozdział 4
Rzeki i jeziora 63
Rozdział 5
Gleby i szata roślinna 75
Rozdział 6 Morza i wybrzeża 87
Rozdział 7
Zaburzenie i ochrona środowiska przyrodniczego
Bibliografia 127